Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

egzystencjalizm

rzeczownik, męski [ɛɡzɨstɛnˈt͡sjalizm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Egzystencjalizm to kierunek filozoficzny i literacki skupiony na jednostkowym istnieniu, wolnym wyborze i odpowiedzialności za sens własnego życia, bez gotowych esencji.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. filoz. Kierunek filozoficzny, według którego punktem wyjścia jest konkretne ludzkie istnienie (egzystencja), a nie abstrakcyjna istota (esencja); wolność decyzji i odpowiedzialność za własne czyny są tu zagadnieniami podstawowymi.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. lit. Nurt w literaturze, teatrze i eseistyce, który pokazuje człowieka wobec absurdu, lęku, śmierci lub wolności bez gotowych wskazówek, często w formie powieści, dramatu albo eseju filozoficznego.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. przen. Przenośnie: postawa albo styl myślenia, w którym ktoś podkreśla indywidualny wybór, autentyczność i ciężar odpowiedzialności za własne życie, czasem bez związku z konkretną szkołą filozoficzną.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W potocznej ocenie egzystencjalizm bywa etykietą na smutek, bunt albo życie bez sensu. W tekście akademickim warto doprecyzować rejestr: filozoficzny nacisk na egzystencję i wolność, literacki obraz absurdu, czy przenośną postawę autentyczności. Osobny rejestr tworzy krytyka, która zarzuca egzystencjalizmowi indywidualizm albo pesymizm. Należy jasno powiedzieć, czy mowa o szkole, o stylu pisania, czy o potocznym skrócie. Bez tej ramki nazwa łatwo zlewa się z nihilizmem albo z samą melancholią.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

W wydaniu Arcta z 1921 roku Egzystencja (rodz. ż.) oznacza byt, istnienie oraz zajęcie dające utrzymanie; obok stoją Egzystować (istnieć, być; mieć wystarczające utrzymanie) oraz Egzystymacja. Lematów egzystencjalizm, egzystencjalista ani egzystencjalny Arct nie notuje. To świadectwo leksykalne dla rodziny egzyst- z początku lat 20.; definicję filozoficzną serwisu piszę niezależnie.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Webster 1913 ma Existential w znaczeniu archaicznym „having existence”, z przysłówkiem existentially, oraz pełne hasła Exist, Existence, Existent; lematu Existentialism jako nazwy kierunku filozoficznego nie otwiera. Skeat przy EXIST wyprowadza łaciński czasownik existere (zapis wariantowy exsistere) od przedrostka ex i sistere (causativum od stare) i notuje derywat exist-ence (OF). Polski egzystencjalizm opieramy na egzystencji / existentia z sufiksem -izm; angielski existentialism w starszych słownikach PD w tej linii nie występuje jako osobne hasło doktryny.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913; W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 1910, otwórz źródło

Częste połączenia to filozofia egzystencjalizmu, egzystencjalizm ateistyczny, egzystencjalizm chrześcijański, krytyka egzystencjalizmu, tradycja egzystencjalizmu. Przymiotnik egzystencjalny oraz rzeczowniki osobowe egzystencjalista i egzystencjalistka rejestruje SGJP, podobnie egzystencja. W dydaktyce i publicystyce egzystencjalizm zestawia się z nihilizmem, fenomenologią i absurdem; zakres nazw zależy od kontekstu i bywa płynny.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2, otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik egzystencjalizm
dopełniacz egzystencjalizmu
celownik egzystencjalizmowi
biernik egzystencjalizm
narzędnik egzystencjalizmem
miejscownik egzystencjalizmie / egzystencjaliźmie
wołacz egzystencjalizmie / egzystencjaliźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik egzystencjalizmy
dopełniacz egzystencjalizmów
celownik egzystencjalizmom
biernik egzystencjalizmy
narzędnik egzystencjalizmami
miejscownik egzystencjalizmach
wołacz egzystencjalizmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy filozofia egzystencji, myśl egzystencjalna, nurt egzystencjalny
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy esencjalizm, determinizm absolutny, dogmatyzm metafizyczny
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polski egzystencjalizm buduje się na egzystencji, która sięga łacińskiego existentia oraz czasownika existere (w wariancie ortograficznym exsistere: przedrostek ex oraz sistere jako causativum od stare, w sensie wychodzenia, powstawania, bycia). Skeat przy EXIST prowadzi linię od L. existere / exsistere i podaje derywat exist-ence (OF). Webster 1913 definiuje Exist, Existence i Existent oraz notuje Existential jako archaiczną etykietę „having existence”, lecz nie otwiera lematu Existentialism jako nazwy szkoły. Arct 1921 notuje Egzystencję (byt, istnienie; zajęcie dające utrzymanie) oraz Egzystować, bez egzystencjalizmu. Brückner 1927 wymienia egzystencję wśród wyrazów z przedrostkiem egz-. Nazwa kierunku filozoficznego powstała w XX wieku przez dodanie sufiksu -izm do rdzenia egzystencjal- / existential-; w starszych słownikach PD brak osobnego hasła egzystencjalizm / existentialism jako doktryny.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910, otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: existentialism

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza egzystencjalizm w filozofii i literaturze?

Oznacza kierunek, który stawia w centrum jednostkowe istnienie, wolność wyboru i odpowiedzialność za sens życia, zamiast gotowych esencji. W literaturze bywa obrazem człowieka wobec absurdu, lęku lub śmierci. Przenośnie dotyczy też postawy autentyczności poza konkretną szkołą.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd wzięło się słowo egzystencjalizm?

Rdzeń sięga łaciny: existentia oraz existere (także zapis exsistere), przez polską egzystencję. Skeat przy EXIST podaje exist-ence. Webster ma Existential („having existence”, archaic.), bez Existentialism jako doktryny. Arct 1921 notuje Egzystencję i Egzystować, bez egzystencjalizmu. Lemat z -izm jako nazwa kierunku powstał w XX wieku.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 1910; Webster 1913; M. Arct, Słownik wyrazów obcych, 1921, otwórz źródło

Jak odmienia się rzeczownik egzystencjalizm?

Liczba pojedyncza: egzystencjalizm, egzystencjalizmu, egzystencjalizmowi, egzystencjalizm, egzystencjalizmem, egzystencjalizmie (także egzystencjaliźmie), egzystencjalizmie (także egzystencjaliźmie). Liczba mnoga: egzystencjalizmy, egzystencjalizmów, egzystencjalizmom, egzystencjalizmy, egzystencjalizmami, egzystencjalizmach, egzystencjalizmy. Formy pochodzą z SGJP / Morfeusz 2.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czy egzystencjalizm to to samo co nihilizm?

Nie zawsze. Nihilizm często neguje trwałe wartości, sens albo pewną wiedzę. Egzystencjalizm akcentuje egzystencję, wolność i odpowiedzialność, nawet gdy uznaje, że gotowych gwarancji sensu nie ma. Oba zjawiska bywają powiązane w dyskusjach o absurdu, ale zakres nazw nie pokrywa się w każdym tekście.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)