Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

hermeneutyka

rzeczownik, żeński [xɛrmɛnɛwˈtɨka]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Hermeneutyka to nauka i sztuka interpretacji tekstu: pyta, jak ustalać sens wypowiedzi, zwłaszcza pism świętych, a w rejestrze filozoficznym także jak rozumieć dzieło, prawo albo doświadczenie historyczne.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. filoz. / teol. Dział refleksji poświęcony zasadom wykładania i objaśniania tekstu: bada, jak ustalać znaczenie wypowiedzi, jakie reguły rządzą czytaniem kontekstu i jak unikać dowolności przy przypisywaniu sensu, zwłaszcza w tradycji egzegezy biblijnej.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. teol. / hist. leks. W rejestrze teologicznym i historyczno-leksykalnym: sztuka albo nauka o prawach, według których należy odczytywać Pismo; klasycznie bliska egzegezie jako wykładaniu sensu świętego tekstu, z naciskiem na metody i kryteria poprawnej interpretacji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. filoz. W typologii szkół filozoficznych: rama ogólnej teorii rozumienia, która wykracza poza samą egzegezę biblijną i obejmuje interpretację dzieł literackich, aktów prawnych, działań historycznych oraz warunków, w jakich czytelnik i tekst spotykają się w czasie.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  4. pot. W mowie potocznej i publicystyce: skrót na „tłumaczenie wszystkiego na własny sposób”, na spekulację o ukrytych sensach albo na etykietę sporu o to, kto ma prawo czytać tekst. Zakres luźny, do potwierdzenia przy recenzji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Potocznie hermeneutyka bywa etykietą na luźną spekulację o sensach, na spór o „prawdziwe” odczytanie albo na pejoratywny żargon bez metody. W tekście fachowym warto rozdzielić: rejestr teologiczny (prawa wykładania Pisma), rejestr filozoficzny (teoria rozumienia tekstu, dzieła i dziejów) oraz świadectwa leksykalne dla angielskiego Hermeneutics / Hermeneutic (Webster, Skeat) i dla polskiego Hermeneutyka (Arct). Inaczej hasło zlewa się z samą egzegezą, z publicystyką „ukrytych znaczeń” i z oskarżeniem o dowolność bez kryteriów.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Arct (wyd. 9, 1921) rejestruje Hermeneutyka z markerem zapytania i glosuje ją jako sztukę wykładania, objaśniania tekstu, a głównie Biblii. Traktuję tę glosę wyłącznie jako świadectwo leksykalne dla polskiego lematu, bez kopiowania jej do definicji redakcyjnej. Obok stoją Hermes i Hermetyczny / Hermetyzm, które należą do innej rodziny (pieczęć, szczelność, okultyzm) i nie są synonimami hermeneutyki.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Webster 1913 ma Hermeneutic / Hermeneutical (pertaining to interpretation; exegetical; explanatory; F. herméneutique w glosie etymologicznej), przysłówek Hermeneutically i rzeczownik Hermeneutics (nauka o interpretacji i explanation; exegesis; especially laws of ascertaining Scripture meaning). U Skeata (1910) pod HERMENEUTIC stoi modern word z greckiego ἑρμηνευτικός (skilled in interpreting), od ἑρμηνευτής / ἑρμηνεύς (interpreter), wraz z pochodnymi hermeneutical, hermeneutically, hermeneutics (the science of interpretation). Pełniejszy cytat faktów jest w polu etymologii.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913; W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 1910, otwórz źródło

SGJP / Morfeusz 2 potwierdza fleksję rzeczownika żeńskiego hermeneutyka w pełnej tabeli przypadków. Częste zestawienia: hermeneutyka biblijna, hermeneutyka filozoficzna, reguły interpretacji, wykładanie tekstu, egzegeza. W rodzinie leksykalnej pokrewne hermeneutyczny, hermeneutyk są w codziennym użyciu akademickim; sąsiadami dydaktycznymi pozostają egzegeza, filologia, ontologia i epistemologia.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2, otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik hermeneutyka
dopełniacz hermeneutyki
celownik hermeneutyce
biernik hermeneutykę
narzędnik hermeneutyką
miejscownik hermeneutyce
wołacz hermeneutyko

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik hermeneutyki
dopełniacz hermeneutyk
celownik hermeneutykom
biernik hermeneutyki
narzędnik hermeneutykami
miejscownik hermeneutykach
wołacz hermeneutyki

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy nauka o interpretacji (przybliżenie redakcyjne do glosy Webstera; nie pełny synonim wszystkich rejestrów), egzegeza (sąsiad bliski w rejestrze teologicznym; nie pokrywa całej hermeneutyki filozoficznej), sztuka wykładania tekstu (przybliżenie dydaktyczne za świadectwem Arcta; nie ścisły synonim słownikowy wszystkich kontekstów)
źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (Hermeneutics = science of interpretation; exegesis), otwórz źródło
Antonimy czytanie dosłowne bez metody interpretacji (kontrast dydaktyczny: sama litera wobec reguł wykładania sensu; nie ścisły antonim współczesny), dowolność odczytu bez kryteriów (kontrast: hermeneutyka jako metoda wobec spekulacji bez zasad; zakres redakcyjny), odrzucenie możliwości ustalenia sensu tekstu (sąsiad kontrastowy w dyskusji; do potwierdzenia przy recenzji)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polski hermeneutyka jest nowożytnym zapożyczeniem naukowym z greckiej rodziny ἑρμηνευτής / ἑρμηνεύς (interpreter) i ἑρμηνευτικός (skilled in interpreting). Webster 1913 rejestruje Hermeneutic / Hermeneutical (Etym. Gr.; F. herméneutique; pertaining to interpretation; exegetical; explanatory) oraz przysłówek Hermeneutically; osobny lemat Hermeneutics oznacza science of interpretation and explanation, exegesis, esp. laws whereby Scripture meaning is ascertained. Skeat 1910 pod hasłem HERMENEUTIC podaje modern word i greckie ἑρμηνευτικός (od ἑρμηνευτής, shorter form ἑρμηνεύς), with a possible link to L. sermo (Prellwitz); Der. covers hermeneutical, hermeneutically and hermeneutics as the science of interpretation. Arct (wyd. 9, 1921) ma Hermeneutyka (?) = sztuka wykładania, objaśniania tekstu, a głównie Biblii. Brückner 1927 przy kwerendzie lematu hermeneutyka / hermeneut nie rejestruje. Definicje redakcyjne powstają osobno, bez parafrazy tych świadectw.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (HERMENEUTIC; Gk. ἑρμηνευτικός / ἑρμηνευτής / ἑρμηνεύς; Der. hermeneutics), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Hermeneutyka), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: hermeneutics

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza hermeneutyka w filozofii i teologii?

Chodzi o refleksję nad zasadami wykładania i objaśniania tekstu: o reguły ustalania sensu, o kontekst i o kryteria poprawnego odczytu. W teologii klasycznie bliska egzegezie biblijnej. W filozofii bywa ramą ogólnej teorii rozumienia dzieła, prawa i dziejów. Potocznie bywa etykietą na spekulację o ukrytych sensach. To trzy rejestry: teologiczny, filozoficzny i potoczny.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo hermeneutyka?

Rdzeń jest grecki: ἑρμηνευτής / ἑρμηνεύς (interpreter) oraz ἑρμηνευτικός (skilled in interpreting). Skeat 1910 przy HERMENEUTIC notuje modern word oraz te formy greckie, a wśród pochodnych hermeneutics. Webster 1913 ma Hermeneutic / Hermeneutics (science of interpretation; exegesis). Arct (1921) ma Hermeneutyka jako sztukę wykładania tekstu, głównie Biblii. Polski lemat wszedł nowożytnie jako zapożyczenie naukowe.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921, otwórz źródło

Jak wygląda odmiana rzeczownika hermeneutyka?

W liczbie pojedynczej: hermeneutyka, hermeneutyki, hermeneutyce, hermeneutykę, hermeneutyką, hermeneutyce, hermeneutyko. W liczbie mnogiej: hermeneutyki, hermeneutyk, hermeneutykom, hermeneutyki, hermeneutykami, hermeneutykach, hermeneutyki. Tabele fleksyjne pochodzą z SGJP / Morfeusz 2.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym hermeneutyka różni się od egzegezy?

Egzegeza skupia się na wykładaniu konkretnego tekstu, zwłaszcza biblijnego. Hermeneutyka pyta szerzej o zasady i warunki rozumienia: o metodę, kontekst i kryteria. Obie dziedziny się przenikają, lecz nie pokrywają. Potocznie bywają mylone z „dowolnym tłumaczeniem wszystkiego”.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)