Przejdź do treści
Słownik.

ironia

rzeczownik, żeński [iˈrɔɲja]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Ironia to sposób mówienia, w którym słowa znaczą coś innego, często przeciwnego, niż ich dosłowne brzmienie, na przykład pochwała, którą słuchacz rozumie jako przytyk.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. Wypowiedź lub postawa, w której mówiący celowo przekazuje sens odwrotny do dosłownego, zwykle po to, by kogoś lub coś wyśmiać, skrytykować albo zdystansować się od tematu.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. lit. Figura retoryczna polegająca na użyciu wyrazów w znaczeniu przeciwnym do ich zwykłego sensu, rozpoznawalna dzięki kontekstowi lub tonowi głosu.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. Sytuacja, w której przebieg wydarzeń zaskakująco przeczy czyimś zamiarom lub oczekiwaniom, często w sposób przykry albo zabawny; mówi się wtedy o ironii losu.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Ironię rozpoznaje się zwykle nie po samych słowach, ale po rozdźwięku między nimi a sytuacją. Zdanie „no to świetnie” wypowiedziane po zgubieniu kluczy znaczy coś zupełnie innego niż po wygranej na loterii. W mowie pomaga intonacja i mimika, w piśmie cudzysłów, wykrzyknik albo kontekst. Dlatego ironia w krótkich wiadomościach i komentarzach w sieci bywa źle odczytywana, a piszący dodają emotikony, żeby uniknąć nieporozumienia.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Warto odróżnić ironię od sarkazmu. Ironia może być łagodna, żartobliwa, a nawet życzliwa, natomiast sarkazm jest ironią zjadliwą, której celem jest dotknięcie lub upokorzenie kogoś. Bliska jest też drwina, ale ona nie musi ukrywać sensu pod przeciwnym znaczeniem. Wyrażenie ironia losu nie dotyczy czyichś słów, tylko biegu zdarzeń, które układają się na przekór oczekiwaniom. Osobnym pojęciem jest autoironia, czyli ironiczny dystans wobec samego siebie, ceniony jako oznaka poczucia humoru.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Rzeczownik łączy się najczęściej z przyimkiem z: mówić z ironią, uśmiechnąć się z ironią, pisać z lekką ironią. Typowe przymiotniki to lekka, subtelna, gorzka, zjadliwa i jawna ironia. Od wyrazu tworzy się przymiotnik ironiczny, przysłówek ironicznie i czasownik ironizować, który znaczy wypowiadać się ironicznie. W języku literaturoznawczym mówi się też o ironii romantycznej i ironii sokratejskiej, ale to już terminy fachowe z własnymi definicjami.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik ironia
dopełniacz ironii
celownik ironii
biernik ironię
narzędnik ironią
miejscownik ironii
wołacz ironio

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik ironie
dopełniacz ironii / ironij
celownik ironiom
biernik ironie
narzędnik ironiami
miejscownik ironiach
wołacz ironie

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy drwina, kpina, przekąs
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy powaga, szczerość, dosłowność
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Wyraz przyszedł do polszczyzny przez łacińskie ironia z greckiego eirōneia (udawanie, ironia), utworzonego od eirōn, czyli ktoś, kto udaje i mówi mniej, niż myśli; jego najstarsze znaczenie to udawanie, w szczególności udawana niewiedza, która ma zbić rozmówcę z tropu. W polszczyźnie poświadczony najpóźniej w 1921 r. w pisowni ironja, objaśnianej jako „szydercza mowa” i „nagana wyrażona w formie pochwały”; ten sam słownik notuje już ironiczny i ironizować oraz ironję sokratyczną, czyli „udawanie, że się nie rozumie czego, aby lepiej poznać myśli drugiego”.
źródło M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 4th ed., Oxford 1910, otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy słowo ironia?

Ironia to mówienie czegoś innego, niż się naprawdę myśli, najczęściej odwrotności, tak by słuchacz wyczuł ukryty sens. Słowem tym określa się też sytuację, w której los przewrotnie przeczy czyimś planom, czyli ironię losu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym różni się ironia od sarkazmu?

Sarkazm to odmiana ironii, ale ostra i złośliwa, nastawiona na zranienie. Zwykła ironia może być delikatna i żartobliwa, a nawet służyć dystansowi wobec samego siebie.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Jak odmienia się ironia?

Jak rzeczowniki żeńskie zakończone na -ia. W liczbie pojedynczej: ironia, ironii, ironii, ironię, ironią, ironii, ironio. W liczbie mnogiej: ironie, ironii lub ironij, ironiom, ironie, ironiami, ironiach.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)