Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

konserwatyzm

rzeczownik, męski [kɔnsɛrvaˈtɨzm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Konserwatyzm to postawa i kierunek myśli politycznej, które cenią tradycję, ciągłość i sprawdzone instytucje, a zmiany społeczne wolą wprowadzać ostrożnie i stopniowo; potocznie także przywiązanie do starych przyzwyczajeń.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. polit. Kierunek polityczny i społeczny, który stawia na obronę tradycji, religii, rodziny i istniejącego porządku prawnego, a reformy uznaje za dopuszczalne tylko wtedy, gdy są umiarkowane i wyrastają z dotychczasowych doświadczeń.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. Ogólna skłonność do zachowywania tego, co znane i ustalone, oraz nieufność wobec nowości, na przykład w sztuce, nauce, modzie albo sposobie prowadzenia firmy.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. Ostrożność w ocenach i decyzjach, zwłaszcza w finansach, medycynie czy prognozach: wybieranie bezpieczniejszego wariantu zamiast śmiałego.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Słowo konserwatyzm występuje w kilku rejestrach. W naukach politycznych oznacza nurt, który broni ciągłości instytucji i tradycji, a zmian dokonuje ostrożnie. W języku codziennym mówi się o czyimś konserwatyzmie, gdy ktoś niechętnie przyjmuje nowe pomysły, technologie czy obyczaje. W ekonomii, księgowości i medycynie konserwatyzm bywa natomiast zaletą: oznacza ostrożne szacunki i wybór bezpieczniejszego rozwiązania. Ocena słowa zależy więc od kontekstu, raz brzmi jak pochwała rozwagi, a raz jak zarzut zacofania.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

W słowniku Michała Arcta, wydanym w Warszawie w 1921 roku, konserwatyzm to dążenie do utrzymania istniejącego stanu rzeczy i niechęć do nowości oraz reform w ustroju społecznym, a obok tego objaśnienia stoi polski odpowiednik zachowawczość. Konserwatysta jest tam przeciwnikiem reform i postępu, który trzyma się dawnych obyczajów i form politycznych, a konserwatywny znaczy zachowawczy i przeciwny reformom. To dowód, że wyraz był w polszczyźnie zadomowiony na długo przed współczesnymi sporami politycznymi.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Webster z 1913 roku definiuje angielskie conservatism jako skłonność do zachowywania tego, co ustalone, sprzeciw wobec zmian oraz nawyk myślenia i postępowania konserwatysty. Przy przymiotniku conservative ten sam słownik notuje znaczenie polityczne: odnoszący się do partii, która sprzyja zachowaniu istniejących instytucji i form rządu, jak Partia Konserwatywna w Anglii, w przeciwieństwie do liberałów i radykałów.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło

Rzeczownik łączy się z przymiotnikami polityczny, obyczajowy, społeczny, religijny, fiskalny i umiarkowany oraz z czasownikami reprezentować konserwatyzm, zarzucać komuś konserwatyzm i odwoływać się do konserwatyzmu. Zwolennika tego kierunku nazywamy konserwatystą lub konserwatystką, a jego poglądy konserwatywnymi. Od słowa pochodzi też neokonserwatyzm, nazwa późniejszego nurtu tej myśli. W sporach publicznych konserwatyzm zestawia się zwykle z liberalizmem i lewicowym progresywizmem, dlatego w tekście rzeczowym warto doprecyzować, czy chodzi o poglądy polityczne, obyczajowe czy gospodarcze.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik konserwatyzm
dopełniacz konserwatyzmu
celownik konserwatyzmowi
biernik konserwatyzm
narzędnik konserwatyzmem
miejscownik konserwatyzmie / konserwatyźmie
wołacz konserwatyzmie / konserwatyźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik konserwatyzmy
dopełniacz konserwatyzmów
celownik konserwatyzmom
biernik konserwatyzmy
narzędnik konserwatyzmami
miejscownik konserwatyzmach
wołacz konserwatyzmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy zachowawczość, tradycjonalizm
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy liberalizm, postępowość
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Skeat wywodzi angielskie conserve, zachowywać, przez starofrancuskie i francuskie conserver od łacińskiego conservare, złożonego z con- (od cum, z, w pełni) i servare, strzec, zachowywać, a conserv-at-ism wymienia wśród wyrazów pochodnych. Webster (1913) przy przymiotniku conservative odsyła do francuskiego conservatif. Do polszczyzny wyraz dotarł z języków zachodnich; Arct (1921) podaje go obok haseł konserwatystą, przymiotnikiem konserwatywny i czasownikiem konserwować.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910, otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: conservatism

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy słowo konserwatyzm?

Konserwatyzm to postawa, która ceni tradycję i sprawdzone instytucje, a zmiany chce wprowadzać ostrożnie. W polityce to nazwa kierunku broniącego istniejącego porządku, a w mowie potocznej także zwykła niechęć do nowości.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo konserwatyzm?

Źródłem jest łacińskie conservare, czyli zachowywać, utrzymywać w całości. Polszczyzna przejęła wyraz z języków zachodnich i był on notowany w słowniku Arcta już w 1921 roku.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 1910, otwórz źródło

Czy konserwatyzm zawsze dotyczy polityki?

Nie. Słowa używa się też o upodobaniach i nawykach, na przykład konserwatyzm w ubiorze, oraz o ostrożnym podejściu w finansach czy medycynie, gdzie konserwatywne leczenie oznacza leczenie bez operacji.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)